Vraag: Wat zeggen de geleerden over de volgende kwestie: Zaid heeft 500.000 roepies aan Bakr uitgeleend. Bakr heeft dit bedrag pas na 5 jaar terugbetaald. Is Zaid nu verplicht om de Zakaat van die vijf jaren te betalen? Graag verduidelijking. DjazakAllah.
Antwoord
بِسْمِ اللہِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیْمِ
اَلْجَوَابُ بِعَوْنِ الْمَلِکِ الْوَھَّابِ اَللّٰھُمَّ ھِدَایَۃَ الْحَقِّ وَالصَّوَابِ
In de genoemde situatie is Zaid verplicht om de Zakaat van de afgelopen vijf jaren te betalen over het geld dat hij als lening had uitgezet.
Deze Zakaat werd elk jaar verplicht op het moment dat Zaid’s overige bezit zijn Zakaatjaar volmaakte. Alleen de betaling van deze Zakaat was uitgesteld zolang het geld nog niet was terugontvangen.
Maar zodra de lening is terugbetaald, wordt ook de betaling van de Zakaat verplicht. Als Zaid na ontvangst van het geld zonder geldige reden de Zakaat niet heeft betaald, dan is hij door deze vertraging zondig geworden. Hij moet daarom berouw tonen en zonder verdere vertraging de Zakaat betalen.
De reden hiervoor is dat dit soort lening wordt beschouwd als dain‑e‑qawie (een sterke vordering). De Zakaat van een sterke vordering wordt elk jaar verplicht, en zodra men minstens één vijfde van het bedrag terugkrijgt, wordt de betaling van Zakaat over dat deel verplicht. Als het volledige bedrag wordt terugbetaald, wordt de Zakaat over het geheel verplicht.
Hoe bereken je de Zakaat van meerdere jaren?
Als een lening meerdere jaren uitstaat, zoals in dit geval vijf jaar, dan wordt de Zakaat als volgt berekend:
- Eerst bereken je de Zakaat over de 500.000 roepies voor het eerste jaar.
- Het bedrag aan Zakaat trek je af van het totaal.
- Over het resterende bedrag bereken je de Zakaat van het tweede jaar.
- Trek ook die Zakaat af.
- Over het resterende bedrag bereken je de Zakaat van het derde jaar, enzovoort.
Zo ga je jaar na jaar verder totdat alle vijf jaren zijn berekend.
Allah ﷻ weet het best, en Zijn Boodschapper ﷺ weet het best.
وَاللہُ اَعْلَمُ عَزَّوَجَلَّ وَرَسُوْلُہ اَعْلَم صَلَّی اللّٰہُ تَعَالٰی عَلَیْہِ وَاٰلِہٖ وَسَلَّم
Casus (Oma)
Oma heeft jaren geleden €13.000 uitgeleend. Na lange tijd heeft zij een groot deel van het bedrag teruggekregen; een deel krijgt zij nooit meer terug. De lener had gezegd dat hij de Zakaat zou betalen, maar hij is niet meer te traceren. Moet zij de Zakaat van de afgelopen jaren alsnog betalen?
Oordeel volgens de Hanafi‑Fiqh
1. Uitgeleend geld dat een sterke vordering is (dain‑e‑qawie)
Volgens de Hanafi‑Foeqahaa en zoals duidelijk vermeld in de fatwa van Dawat‑e‑Islami:
- Uitgeleend geld dat men normaal gesproken terugkrijgt is een sterke vordering.
- Over een sterke vordering wordt elk jaar Zakaat verplicht, alsof het geld bij het vermogen aanwezig is.
- Alleen de betaling van die Zakaat wordt uitgesteld totdat het geld werkelijk wordt terugontvangen.
Dus: Wanneer het geld na jaren wordt terugbetaald, moet men alle voorgaande jaren Zakaat betalen, jaar‑voor‑jaar berekend.
Berekeningsmethode (zoals in de fatwa):
- Bereken 2,5% over het bedrag voor jaar 1.
- Trek dat Zakaatbedrag af van het totaal.
- Bereken 2,5% over het overgebleven bedrag voor jaar 2.
- Trek dat af.
- Ga zo door voor alle jaren.
Dit is exact de methode die Mufti Haashim saheb in de fatwa beschrijft.
2. Toepassing op Oma
Over het deel dat zij heeft teruggekregen
- Als haar lening destijds een sterke vordering was,
- en zij in die jaren sahib‑e‑nisaab was,
dan moet zij:
-de Zakaat van alle jaren berekenen, volgens de jaar‑voor‑jaar methode hierboven,
-en deze nu betalen, omdat zij het geld nu heeft ontvangen.
Dit is niet één keer 2,5%, maar alle jaren afzonderlijk, precies zoals in de fatwa hierboven.
3. Over het deel dat zij nooit terugkrijgt
Volgens Hanafi‑Fiqh:
- Geld dat oninbaar is geworden, wordt een zwakke vordering (qarz‑e‑ḍa’ief).
- Over een zwakke vordering is geen toekomstige betaling van Zakaat verplicht.
Over het deel dat zij nooit terugkrijgt, hoeft zij geen Zakaat te betalen.
4. De lener die zei dat hij Zakaat zou betalen
Volgens de Fiqh‑regel (Bahar‑e‑Shari‘at, Mas’ala Wakalat‑e‑Zakaat):
- Zakaat is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van het geld.
- Een ander kan alleen namens hem/haar Zakaat betalen als er duidelijke toestemming is gegeven.
-Dat de lener “Zakaat zou betalen” heeft geen juridische waarde.
-De verplichting blijft bij Oma.
-Als Oma toestemming gaf én het staat vast dat hij de Zakaat heeft betaald; Dan is haar Zakaat voldaan. “Vaststaan” betekent: er is duidelijke zekerheid dat hij het gedaan heeft.
Bijvoorbeeld: hij heeft het zelf bevestigd, of het is algemeen bekend dat hij dit soort zaken correct afhandelt.
Dan geldt: De Zakaat is geldig betaald. Oma hoeft niets meer te betalen.
En Allah ﷻweet het best, en Zijn Boodschapper ﷺ weet het best.
وَاللہُ اَعْلَمُ عَزَّوَجَلَّ وَرَسُوْلُہ اَعْلَم صَلَّی اللّٰہُ تَعَالٰی عَلَیْہِ وَاٰلِہٖ وَسَلَّم
Mufti: Mufti Haashim Sahib (مدَّ ظِلَّهُ العَالِي)
Fatwa nr.: LAR:6356
Uitgiftedatum: 25 Djumaadaa al‑Thaani 1438 / 1 maart 2017
Instituut: Darul Iftaa Ahl‑e‑Soennat (Dawat‑e‑Islami)
Uitleggend vertaler: Al-Abd Sultaan Ahmad Al-Qadri (12-1-2026)
Bronverwijzingen
- Fatwa van Dawat‑e‑Islami (Mufti Haashim Sahib, 01‑03‑2017, zie bovenaan)
- Bahar‑e‑Shari‘at, djoez 5, Baab‑e‑Zakaat
- Mas’ala: Maal‑e‑Qarz (sterke vordering)
- Mas’ala: Qarz‑e‑Ḍa‘ief (zwakke vordering)
- Mas’ala: Puraanaa Qarz Waapis Mile (jaar‑voor‑jaar berekening)
- Mas’ala: Wakaalat‑e‑Zakaat (Zakaat blijft verantwoordelijkheid van eigenaar)
